شناسه خبر: 165

لینک کوتاه صفحه

https://shomal.dmsonnat.ir/?p=165

مدرسه علوم دینی کریم ایشان
مدرسه علوم دینی کریم ایشان، اولین حوزه علمیه اهل سنت ایران

حوزه علمیه سید قلیچ ایشان در سال ١٢٢١هجری تاسیس شد. این مدرسه علوم دینی، نخستین حوزه علمیه ترکمنهای ایران است که در شرقی‌ترین بخش استان گلستان، در شهرستان مراوه تپه واقع شده است.
این مدرسه اولین حوزه علمیه ترکمن‌های ایران است و در تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۱۱۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مدرسه که معماری خود را از قاجار به ارث برده طرز ساخت این حوزه، تعداد حجره های ساخته شده و علائمی که در آن استفاده شده بر اساس حکمت و دلائل خاص خودش بنایی شده است.
آنچه که در باره این بنای تاریخی گفته می شود ساخت این حوزه علمیه از زمان شروع ساخت تا پایان آن حدود ۲۴ سال به طول انجامید.

در روستای کریم ایشان، واقع در دهستان قره‌بلخان از توابع شهرستان مراوه‌تپه و در ۴۲ کیلومتری شمال شرق شهر کلاله، بنای چهارگوشی از سنگ آهک و آجر و خشت به چشم می‌آید که برای مسافران یادآور کاروانسراهای بین راهی است. این بنای چهارگوش، به همراه مسجدی که در نزدیکی‌اش قرار دارد، با خصوصیات معماری آسیای مرکزی و ایرانی ساخته شده و به نظر می‌آید تاریخی قدیمی داشته باشد.

براساس بیتی که بر چوب سردر آن حک شده می‌توان تاریخ ساختش را دریافت. این بیت چنین می‌گوید: «این مدرسه‌ی ایشان سید قلیچ عزیزان / تاریخ این بگویم باشد وطن غریبان».

همانطور که از این تک بیت معلوم است؛ بنای مورد نظر به مدرسه‌ای اشاره دارد، متعلق به خاندان «ایشان» که با نام مدرسه سید قلیچ ایشان یا مسجد و مدرسه کریم ایشان معروف است. سید قلیچ ایشان سازنده و متولی اول مدرسه بوده که تاریخ ساختش به سال «وطن غریبان» است. اینجا باید به حروف ابجد «وطن غریبان» توجه کرد تا سال ساخت دریافت شود. بدین ترتیب تاریخ ساخت بنا سال ۱۳۲۸ هجری قمری برابر با ۱۲۸۹ خورشیدی است. گرچه روایت دیگری وجود دارد که سال ساخت مدرسه را به سال ۱۲۲۱ هجری قمری (۱۱۸۵ هجری شمسی) می‌رساند.

سید قلیچ ایشان از ترکمن‌های سرشناس طایفه‌ی گوکلن بوده که بیشتر در شرق استان گلستان مستقر بودند. گوکلن‌ها از جمله‌ طایفه‌هایی بودند که نسبتا زود به کشاورزی و یکجانشینی روی آوردند. همچنین ساخت مسجد و مدرسه‌ی علوم دینی میان گوکلن‌ها سابقه‌ی بیشتری دارد. به همین علت، قدیمی‌ترین ساختمان مسجد و مدرسه‌ی علوم دینی ترکمن‌های ایران در منطقه‌ی گوکلن‌ها بنا شد.
سید قلیچ در مدرسه‌های بخارا تحصیل کرد و پس از گرفتن مجوز تدریس به ترکمن صحرا آمد و اولین مدرسه علوم دینی اهل سنت در ایران را ساخت

طبق مصاحبه‌ای که کریم‌قلی ایشان، پسر سیدقلیچ، در سال ۱۳۴۶ انجام داد، سیدقلیچ پس از تحصیل علوم دینی در مدرسه‌های بخارا و گرفتن مجوز تدریس به ترکمن صحرا آمد و با کمک نیکوکاران منطقه و حمایت عثمانی اولین مسجد و مدرسه‌ی علوم دینی اهل سنت را در ایران ساخت. بنای مسجد و مدرسه حدود ۲۰ سال طول کشید.

سیدقلیچ تا پایان عمرش متولی مدرسه بود و در آنجا تدریس کرد. پس از مرگش هم در مجاورت همان مدرسه در مقبره‌ای چهارگوش با گنبدی مدور به خاک سپرده شد. پس از سیدقلیچ ایشان، که بانی مدرسه بود، پسرانش متولی آن شدند: حاج کریم ایشان و سپس سید محمد ایشان. اداره‌ی مدرسه به همین ترتیب به پسر بزرگ‌تر به ارث می‌رسید. پس از پسران قلیچ، مدرسه سال‌ها بسته ماند تا آنکه سرانجام یکی از نوادگانشان با کمک میراث فرهنگی مدرسه را مرمت و آن را دوباره فعال کرد.

مسجد قلیچ ایشان

طول و عرض ساختمان مسجد بیش از ۱۷ در ۱۳ متر است. ساختمان آجری مسجد هیچ‌گونه تزئینی ندارد. مسجد یک شبستان با در ورودی در جبهه‌ی جنوبی دارد که سقف آن را چهار گنبد پوشانده است. گنبدها از نظر معماری قرینه‌ی یکدیگر هستند و به شکل بسیار زیبایی بنا شده‌اند. مسجد، برخلاف مدرسه که پلان مربع‌شکل دارد، نقشه‌اش مربع-مستطیل است.

مدرسه قلیچ ایشان

طول و عرض ساختمان مدرسه، که در چند متری مسجد بنا شده، کم و بیش ۳۰ متر است. ضخامت دیوارها حدود یک متر و مساحت زیربنا به هزار متر مربع می‌رسد. مدرسه یک حیاط چهارگوش و ۲۳ حجره دارد. این حجره‌ها، که در چهار سوی حیاط جا داده شده‌اند، محل اقامت طلبه‌های علوم دینی بود. حجره‌ها دارای یک ایوان کوچک در جلو و یک پستو در عقب با فرم مستطیل است. این ایوان‌های کوچک محل بحث طلبه‌ها پس از پایان ساعت درسی و خود حجره‌ها محل استراحت و نگهداری وسایل شخصی‌شان بود.

تمام حجره‌ها رو به درون مدرسه هستند (هرچند پنجره‌هایی رو به بیرون دارند) و معمولاً ظرفیتشان برای بیش از یک نفر بوده است. هر کدام از حجره‌ها براساس نام یکی از بزرگان و مشایخ نامگذاری شده‌اند؛ مثلاً شیخ ابوالحسن خرقانی، بازیه بسطامی، غزالی، سعدی و …. یکی از حجره‌ها را هم کتابخانه کرده‌اند که نامش کتابخانه‌ی امام محمد غزالی است. کتابخانه‌ی دیگری نیز با نام کتابخانه‌ی سید قلیچ ایشان دارد که کتاب‌های نفیس و دست‌نوشته‌های قدیمی را نگه می‌دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما برای ادامه باید با شرایط موافقت کنید

فهرست