استان گلستان

پايـگاه اطـلاع رسـاني دفتـر نمايندگي ولي فقيه در امور اهل سنت شمال کشور

امروز چهارشنبه، 22 آبان 1398| 16 ربيع الاول 1441

مراتب و اثرات روزه و اهميت شب قدر

-(9 Body) 
مراتب و اثرات روزه و اهميت شب قدر
Visitor 22263
Category: بانک مقالات

بسم الله الرحمن الرحيم

عنوان  مقاله:

مراتب و اثرات روزه

و اهميت شب قدر

نويسنده: «حاج تويقلي آخوند گل چشمه[1]» 1

چکيده :

  رمضان ماه نزول قرآن و برکات الهي است ماهي که شب قدر، شب نزول قرآن بر قلب مبارک پيامبر (ص) در آن قرار دارد، شبي که از هزار ماه بر تر است بخاطر ارزش عبادت و احياي شب.

    ماهي که روزه، يکي از عبادات مهم در آن ماه مي باشد که خداوند متعال آن را از آن خود مي داند و در روايات سپر آتش و نصف صبر ياد شده است و آتش غضب و شهوت را خاموش کرده باعث غلبه بر شيطان مي شود. زوه داراي مراتبي است: عام و خاص و خاص الخالص. در يک کلام قلب و جسم و افکار انسان روزه دار از اشتغال به غير خدا بايد خالي باشد.

مقدمه :

  گويند هيچ چيز بهتر از عبادات مخصوص در آن ماه، روح آدمي را آرام نمي بخشند. سخني بسيار بجاست، اما کدام عبدات و باچه ويژگيهايي و در کدام ماه مي تواند چنين کاربردي داشته باشد که جان و روح آدمي را صفا دهد و عابد را بر بال فرشتگان بنشاند و به آسمانها پرواز دهد تا آنجا که با عارفان حرم سرّ عفاف ملکوت همنشين گردد.

  آري در همين مقام است که شاهدان غيبي بر گوش دلش نغمه صلاح وسداد مي خوانند و او را بر لب چشمه کوثر مي نشانند تا چهره خود را از آلودگي ها بزدايد و خود را به زيبايي هاي فضائل اخلاقي بيارايد، آنجاست که بر جان او لباس ايمان مي پوشانند تا در صف پاکان و نيکان گام نهد و مقبول نظر صاحبدل گردد، که اين گونه رقم خوردن برگ سر نوشت فقط در سايه روزه و تراويج و احياء شب هاي رمضان مخصوصا شب هاي قدر ميسر و ممکن است.

 رمضان بهترين و با عظمت ترين ماه

(شهر رمضان الذي انزل فيه القران هدي للناس و بينات من الهدي و الفرقان) 2

  رمضان ماهي که در آن کتاب هدايت و راهنمايي بشر که با دستورات خود سعادت را براي انساني تضمين نموده از لوح المحفوظ به آسمان دنيا نازل شده است . در روايات اسلامي نيز چنين آمده است که ، همه کتابهاي آسماني « تورات » « انجيل »« زبور» و« قرآن » در اين ماه نزول شده اند.

  رمضان ماه رحمت است، چرا که در اولين شب ماه رمضان خداوند با نظر رحمت نگاه مي کند و به هر کس که نظر رحمت کند هرگز او را عذاب  نکند و در هر روز از روزهاي ماه رمضان، حق تعالي هزاران هزار عاصي را از آتش دوزخ نجات گرداند و آن آزادشده گان، کساني اندکه آتش دوزخ برآنها واجب شده بود، خداوند از روي رحمت خود بهشت را بر آنها آراسته مي گرداند.

  بنابر اين، اين ماه، ماه تعليم و تربيت مي باشد چرا که تربيت و پروش، بدون تعليم و آموزش صحيح ممکن نيست. برنامه تربيتي روزه نيز بايد با آگاهي هر چه بيشتر و عميق تر از تعليمات آسماني هماهنگ گردد، تا جسم و جان آدمي را از آلودگي گناه شستشو دهد. با برنامه روزه در رمضان انسان از طريق مهماني خدا، مورد احترام خداوند دشه ، نفسهاي او همچون تسبيح، خوابش چون عبادت و اعمابش مقبول و دعاهايش مستجاب مي باشدو علت انتخاب شدن روزه در اين ماه اين است که رمضان بر ترين و پر برکت ترين ماه از 12 (دوازده) ماه مي باشد. ماهي که در آن ليله القدر، شبي که برتر از هزار ماه است قراردارد، شبي که سرنوشت انسان رقم مي خورد و فرشتگان و روح در آن شب به اذن خدا براي تقدير هر کاري نازل مي شوند و شبي است آکنده از سلامت و خير و رحمت ، تا طلوع صبح .

(فمن شهد منکم الشهر فليصمه و من کان مريضا او علي سفر فعده من ايام اخر يريد الله بکم اليسر و لايريدبکم العسر ولتکملوالعده و لتکبر والله علي ماهذکم والعلکم تشکرون )  3

  طبق فرمايشات قرآن کريم روزه ماه مبارک رمضان بر هر فرد مکلف که درکمال صحت و سلامت در منزل مقيم است واجب مي باشد، البته خداوند متعال هر گز بر بندگان سخت نمي گيرد براي همين از روي لطف و رحمت خود فرموده اند: هر کس در ماه رمضان مريض يا مسافر است بعد از ماه رمضان مي تواند روزه بگيرد و خداوند هر گز انسان را در مشقت قرار نمي دهد به همين جهت به مريض و مسافر رخصت افطار داده تا بعدا قضا نمايند تا روزهاي ماه رمضان تکميل شود . تا شايد به نعمتهاي خداوند شاکر باشند و اين شکر همان نعمت ها را در جاي خود صرف کردن و بهره گيري از آثار و فلسفه هاي عملي روزه است و شرايطي دارد که تا آن شرايط حاصل نشود انجام نمي گيرد و مهمترين آن شرايط اخلاص کامل و شناخت حقيقت روزه و آگاهي از فلسفه هاي آن است.

  روزه يکي از عبادات بسيارمهم است که خداي تعالي آن را مخصوص و از آن خود مي داند، با آنکه همه عبادات از آن خداست، همان گونه که درباره کعبه مي فرمايد : «کعبه از آن من است » در حالي که همه زمين از آن اوست.

  سراين مطلب رو نکته مي تواند در پي داشته باشد : اولا" قوام روزه به ترک و خود داري است که قصد و اراده اي دروني و سري است نه رفتاري آشکار. ومانند ساير عبادات در معرض ديد ديگران نسبت پس جز خدا کسي از روزه و قصد روزه دار با خبر نيست.

  ثانيا": روزه سبب پيروزي انسان بر دشمن خداست زير ا ابزار شيطان در فريب انسان شهوت است و شهوت با خوردن و آشاميدن تقويت مي شود پس با امساک از خوردن و آشاميدن دين حربه کاري از شيطان سلب و موجب شکست او مي شود.

مراد هرکه برآري غلام امر توگردد                                                                             به غير نفس که فرمان دهد چو يافت مراد

  از اين رو پيامبر فرموده اند: «انّ الشيطان ليجري من ابن آدم مجري الدم فصيّقوا مجاريه بالجوع »، شيطان همانند خون در آدميزاد جريان دارد پس گذرگاه اورا با گرسنگي تنگ کنيد. (مسند احمد ج 3 . ص 156، 275 و 309 ) 4

  و در روايات زيادي از روزه به عنوان سپر آتش و نصب ايمان ياد شده ، چون عبادتي است دروني و سري که آتش غضب را خاموش مي کند و باعث صفاي قلب، پاکي روح و اصلاح ظاهر و باطن، شکر گزاري نعمت، نيکي به مستمندان، افزايش فروتني و گريه وزاري، پناه بردن به خدا و حساب را آسان مي کند، خلاصه باعث رضايت و خشنودي خدا از انسان مي شود.

مراتب (درجات) روزه

همان طوري که هر عملي درجاتي دارد براي روزه نيز درجاتي است از جمله :

1) روزه اي که فقط خود داري از خوردن و آشاميدن و مبطلات روز مي باشد که به اين درجه از روزه، روزه عام گفته مي شود.

2)  روزه اي که شامل باز داشتن اعضاء و جوارح از گناهان است :

الف:   خود داري چشم از نگاه به چيزهاي ناپسند و نکوهيده  که نگاه به اينها قلب را مشغول به خود کرده از ياد خدا غافل مي سازد.

ب: حفظ زبان، طبق سفارشات پيامبر (ص): دروغ، غيبت؛ سخن چيني، قسم دروغ ونگاه با شهوت روزه را باطل مي کند.

ج)  باز داشتن گوش از شنيدن سخنان وصداهاي حرام، زيرا هر سخني که گفتن ان حرام باشد،گوش دادن به ان نيز حرام است که قران کريم ،گروهي را که به سخنان دروغ گوش فرا مي دهند با کساني که مال حرام مي خورند در يک رتبه قرار داده است و مي فرمايد:(سماعون للکذب.اکالون لسحت).

د) حفظ بقيه اعضاي بدن مثل دست پا از انجام اعمال ناشايست و باز داشتن شکم از خوردني شهبه ناک به هنگام اخطار؛ زيرا معني ندارد که انسان در طول روز از خوردن حلال خودداري کند اما، هنگام غروب با- حرام افطار کند، اين فرد به ان ماند که قصري بسازد وشهري را ويران کند، يا دارو بنوشد وسم بياشامد،زيرا محرمات به منزله سمومي هستندکه دين را هلاک مي کنندوروزه پاد زهرآن است وروشن است که دارو با وجود سم سودي ندارد، وهدف سخن پيامبر که فرموده اند:چه بسيار روزه داراني که از روزه خود جز گرسنگي وتشنگي بهره اي ندارند،ممکن است اشاره به اين افراد باشد.

 ه) اينکه به هنگام افطار در خوردن حلال، چنان زياده روي نکند که شکمش پر شود، زيرا هيچ ظرفي نزد خداوند مغبوض تر از شکم پر - حتي از غذاي حلال - نيست.

  چگونه کسي مي تواند با روزه بر دشمن خدا تسلط پيدا کند وبا کمک تقوي بر هواي نفس پيروز شود، در حالي که تا شب خود را از شهوات باز داشته تا کاملاً به آنها تمايل پيدا کرده وآنگاه به قدري خود را از لذايذ پر مي کند که اثر آن خود - داري از بين مي رود بر چنين کسي شايد اگر طبق عادت هميشگي غذا بخورد واين گونه روزه نگيرد، بهتر باشد بنابراين سزاوار است براي اخطار هم به اندازه طبيعي غذا بخورد وشکم خود را تا اين اندازه پر نکند.

و) واينکه پس از افطار نگران ودر حال خوف ورجا باشد، چرا که نمي داند روزه اش پذيزفته شده واز مقربان است يار وحي مي شودوخود موردغضب قرار مي گيرد.

  با جمع شدن اين امور روزه از سطح عام بالاتر رفته به گروهي خاص اختصاص پيدا مي کند که آن را روزه خاص مي نامند. پس روزه فقط خودداري از خوردن وآشاميدن نيست.

3) روزهاي که در آن قلب از خيالات وافکار دنيوي، در يک کلام از اشتغال به غير خدا خالي باشد. به اين روزه خاص الخاص مي گويند. که اين درجه برترين درجات مي باشد.

اثرات روزه

  روزه که سرچشمه تقوي است علاوه بر اثرات معنوي آثار ديگري نيز دران آشکار مي شود از جمله: اثرات تربيتي، اجتماعي و بهداشتي؛

  تربيتي: روزه آثار فراواني از نظر مادي ومعنوي در وجود انسان مي گذارد که از همه مهمتر «بعد اخلاقي» وفلسفه تربيتي آن است.

  از فوائد مهم روزه اين است که روح انسان را «تعطيف» واراده انسان را _ «قوي» و غرائز او را تعديل     مي کند.

  روزه دار بايد در حال روزه با چشم پوشي از لذات و شهوات ثابت کند که همچون حيوان در بند اصطبل وعلف نيست و مي تواند زمام سرکش- نفس را در دست گيرد و بر لذايذ نفس مسلط گردد.

  در حقيقت فلسفه روزه همين تاثير روحاني و معنوي ان است، انساني که انواع غذاها ونوشيدني ها را در اختيار دارد و هر لحظه بخاطر نياز به سراغ آن مي رود، همانند درختاني است که در پناه ديوارهاي باغ بر لب نهرها مي رويند، اين درختان ناز پرورده، بسيار کم مقاومت اند که اگر چند روز آب نرسد مي خشکد.

 اما درختاني که از لابه لاي صخره ها در دل کوهها وبيابانه مي رويند واز همان ابتدا نوازشگر آنها بادها وطوفانهاي سخت وسرماي زمستان است، محکم وبا دوام وسخت جانند!

  روزه نيز با روح وجان انسان همين عمل را انجام مي دهد و با اين سختي ها به او قدرت ومقاومت ومبارزه را مي بخشد و با اين قدرت مي تواند نفس سرکش را مهار کرده قلب انسان را از نور و صفا پر   مي کند. خلاصه روزه انسان را از عالم حيوانيت ترقي داده به جهان فرشتگان صعود مي دهد.

 

اثر اجتماعي

  بر کسي پوشيده نيست که روزه يک درس مساوات وبرابري در ميان افراد اجتماع است که انسان با انجام اين عمل مي تواندوضع گرسنگان و محرومان اجتماع را احساس کند وروزه به موضوع اجتماعي بودن رنگ حسي مي بخشد. همان گونه که امام صادق(ع) در حديثي مي فرمايد: روزه به اين دليل واجب شده که ميان غني و فقير مساوات برقرارگردد و اين به خاطرآن است که غني طعم گرسنگي را بچشد ونسبت به فقير اداي حق کند، خدا مي خواهد بينبندگان خود مساوات برقرار کند، وطعم گرسنگي وتشنگي را به اغنياء- بچشاند تا به ضعيفان رحم کنند. (وسائل الشيعه جلد7 باب اول کتاب صوم ص3). 7

اثر بهداشتي ودرماني

  در طب امروز وهمچنين طب قديم، اثر معجزه آساي(امساک) در درمان انواع بيماريها وکسالتها به اثبات رسيده وجاي هيچ گونه تردبد وانکاري نيست، غالب طبيب ها نوشته هاي خودبه اين حقيقت اشاره کرده اند، زيرا مي دانيم عامل بسياري از بيماريهازياده روي در خوردن غذاهاي مختلف است، چون مواد اضافي، چربي هاي مزاحم وقند اضافي در خون جذب نشده به صورت چربي هاي مزاحم وقند اضافي در خون  مي ماند که باعث انواع بيماريها مي شود که براي اين امر خداوند حکيم از روي رحمت خود بهترين راه را براي مبارزه با اين بيماري ها مقرر کرده اندکه آن امساک وروزه مي باشد.

  روزه زباله ها ومواد اضافي وجذب نشده بدن را مي سوزاند ودر واقع بدن را «خانه تکاني»مي کند. به علاوه يک نوع استراحت قابل ملاحظه براي دستگاه هاي گوارشي وعامل موثر براي تقويت آنهاست واين استراحت کوتاه مدت براي آن لازم ضروري است.

در حديث معروفي رسول خدا فرموده اند: «صومواتصحوا» روزه بگيريد تا سالم شويد (بحارالانوار جلد 96ص255).  8

تجلي شب قدر

شب قدر شب نزول قرآن است که در ماه مبارک رمضان قرار دارد. ودر سوره قدر هم به طور آشکار بيان شده است (انا انزلناه في ليله القدر).

شب قدر از هزار ماه برتر است و فرشتگان و روح در ان شب به اذن- پروردگارشان براي تقدير هر کار نازل مي شوند.

  علت برتر بودن اين شب از هزار ماه، بخاطر ارزش عبادت واحياي آن شب است، و روايات فضيلت ليله القدر و فضيلت عبادت آن در کتب شيعه و اهل سنت فراوان است اين معني را کاملا تاييد مي نمايد.

  و علاوه براين نزول برکات و رحمت الهي در آن سبب مي شود که از هزار ماه برتر و بالاتر باشد در روايات آمده است که فضيلت شب قدر را در دهه آخر طلب کن ودر هر کدام از اين شب ها يکصد رکعت نماز بجاي آور و اگر مي تواني تا طلوع صبح احيا بدار.

  از آنجا که در شب قدر سرنوشت انسانها براي يکسال، بر طبق لياقت ها وشايستگي هاي آنها، يقين      مي شود بايد آن را بيدار بود و توبه کرد و خودسازي نمود و به درگاه خداوند رفت و لياقتي بهتر براي رحمت او پيدا کرد.

آري در لحظاتي که سرنوشت انسان تعيين مي شود نبايد در خواب بودکه اگر غافل ماند سرنوشت غم انگيزي خواهد داشت!

  در يک نگاه مي توانيم بگوئيم شب قدر با قرآن رابطه اي نزديک دارد از آنجا که درشب قدر مقدرات                                                            بندگان، مواهب وروزي هاي آنها تقدير مي شود و در چنين شبي قرآن بر قلب پاک پيامبر(ص) نازل گرديد. آيا اين بدان معنا نيست که مقدرات وسرنوشت انسان با محتواي کتاب آسماني پيوند ورابطه نزديک دارد؟ پس هر چقدر انسان بيشتر با قرآن مانوس بوده بر آن عمل کند در چنين شبي بهترين تقدير بر او نگاشته خواهد شد.بنابراين لازم مي آيدکه مقدمات بهترين تقدير را تا رسيدن به چنين شبي با روزه واحياي شب، فراهم سازيم تا بتوانيم آنقدر به خدا نزديک شويم که برترينها را بر ما مقدر کند.

نتيجه گيري:

  خداوند هيچ تلاشي را بدون پاداش نمي گذارد ورمضان را که ماه مغفرت ورحمت الهي لست، ماه صعود به مقام فرشتگان و رسيدن به خود قرار داده تا انسان بتواند با سعي وتلاش خود را به اين درجات برساند. پس مي توان صراحتا بيان کرد که رمضان در روز قيامت کسي را شفاعت مي کند وارج مي دهد که در اين ماه روزه گرفته و بخاطر حرمت اين ماه، علاوه برامساک وغلبهبر شهوت،قلب خودرا ازهرچه غير خداست خالي کرده باشد.

پي نوشت:

1. مدرک دانشگاهي کارشناسي

2. قرآن کريم سوره بقره ، آيه 185

3. قرآن کريم سوره بقره ، آيه 185

4. مسند احمد، ج3، صص 156، 275 و309

5. المقنعه، ص 310

6. غررالحکم و دررالکلم، ح 5890

7. حرعاملي، وسائل الشيعه، ج7، باب اول کتاب صومف ص3

8. مجلسي محمد باقر، بحار الانوار، ج 96، ص255

منابع:

ا) مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه جلد 27و1، چاپ29،1377

2) جباران، محمدرضا، علم اخلاق، مديريت تاليف وتدوين متون،1383

3) عبدالباقي، محمدفواد، لولوءومرجان، نشر احسان - چاپ



[1] . مدرس مدرسه علوم ديني علويه چائي بوئي - گنبد کاووس

 

نظر کاربران
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
 
تصویر امنیتی
Captcha ImageChange Image
متن خود را اینجا وارد کنید

آدرس:گلستان-گرگان–بلواربهارستان-مقابل اداره کل آموزش و پرورش-ساختمان دفترنمايندگي ولي فقيه درامور اهل سنت شمال کشور---تلفن:3_32688720-017---فکس:32688724-017 ---پيامک:3000520905

© Copyright shomal.dmsonnat.ir. All Rights Reserved.